Fatma Tirit S. Yazdı: İçindeki Filozofu Keşfeden Çocuklara Felsefe Kapılarını Aralıyor


Komisyon: 
Kültür-Sanat Takip Komisyonu

Fatma Tirit S.

Felsefe ve çocuk kavramı ilk bakışta birbirinden uzak ve farklı, bir araya gelmesi en son düşünülebilecek bir ikili olarak anlaşılabilir. Öyle ya felsefe yapmak hep büyüklerin işiymiş gibi algılana gelmiştir uzun zamandır. Oysa felsefe yapmanın en önemli yapı taşlarından biri olan özgürce soru sormak ve dizginlenemeyen bir merak duygusu çocukluğun ve çocuksuluğunu yitirmemiş yüreklerin tam da ortak noktasıdır.

Gözlerini, dünyaya yeni  açan bir bebek için her şey yenidir ve keşfedilmeye, deneyimlemeye, heyecan duymaya açıktır. Büyükler için basit sıradan alışılagelmiş en küçük bir şey onlar için devasa anlamlar taşır. Bu yüzdendir ki çocuklarımızın büyürken bize sordukları kimi sorular bizi çok şaşırtır. O küçücük boylarıyla nasıl da akıllı nasıl da zekidirler. Kimi zaman bizlerin bile cevaplamakta zorlandığı soruları sormakta üstlerine yoktur. Fransız Zazow çocukların bu dururmu için bakın ne diyor: ? Tüm çocuklar 11 yaşına kadar birer dahidirler ama ne yazık ki bu durum sürmez?

Peki ne oluyor da hemen hemen hepsi birer dahi birer filozof olan, geleceğe         yönelik aydınlık günlerin onu beklediğine inandığımız, başarılı ve parlak insanlar olacağına dair ümitler beslediğimiz, bir kuş gibi özgür ve özgün uçuşları olan o uçurtmaların her biri zamanla neden ufukta kayboluyor. Önlerine nasıl bir set çekiliyor ki kanatları olmayan bir kuşa dönüyor hayata dünyaya dair soruları azalıyor merakları bitiyor ?

Okul ve eğitim sisteminin getirdiği ezberci müfredat, teknoloji ve internetin hazır bilgiye ulaşmadaki sağladığı kolaylık, sosyal hayat içindeki tabuldot hayat tarzları, düşünce ve tefekkürün hızlı yaşanan hayat koşturmacası içinde önünün tıkanması,bilgisayar oyunları ile bağımlı hale gelen zihinlerin prangalanması, televizyon ve dizi kültürü şüphesiz ki çocukların  düşünme ve akletme becerilerinin önüne çekilen en önemli setlerdendir.

Çocuk dünyasını keşfeden düşünürler ; onlardaki düşünce ve akletme becerilerinin önünü açmak, hayata insana doğaya ve topluma dair fikir sahibi olmaları, alacakları karalarda ve davranışlarında tutarlı olmalarını sağlamak , eğitim öğretimde ezberci eğitime engel olmak ve insan yetiştirme düzeninin değiştirilmesi için çocuk felsefesi adında yeni bir alan oluşturmuşlardır.İlk defa Karl Jaspers tarafından 1953 yılında kullanılan ? çocuk felsefesi? kavramı zamanla dünyanın bir çok ülkesinde bu alanda sistematik çalışmalar yapılmasına da kapı aralamıştır. Bu alanda yaptığı çalışmalarla adını duyurmuş Daurer ? ÇOCUKLARLA FELSE YAPMA?, konusunda yazdığı eserinde Jackson-konsepti başlığı altında yetilerin geliştirmesi ile ilgili aşağıdaki bilgilere yer vermiştir

1. Kişilik geliştiren yetiler:

 -Çocukların ve gençlerin kendilerine güven duymaları,

 -Nedenlere dayandırılabilen kendi düşüncelerini oluşturma,

 -Oto kritik,

 -Başkalarına karşı kendi görüşlerini savunabilme ve gerekirse, ?Hayır" diyebilmek.

 2. Sosyal yetiler:

 -Tartışmaya hazır bulunuşluk,

-Hemcinsine karşı hoşgörü ve saygı,

 -Başka görüşleri kabullenme,

 -Dilsel ve iletişimsel yetiler,

 -Yeti sorunu, çatışmayı ve eleştiriyi zenginlik olarak tanıma veya kabul etme.

-Demokratik anlayış,

 -Farklı çözüm ve önerilere açık olma,

-?Biz? duygusunu yaşamak.

 3. Mantıksal yetiler:

-Delillendirme gücü ve yetisi,

-Eleştirel ve mantıklı düşünce,

 -Değerlendirme ve yargılama gücünü destekleme, geliştirme.

4. Felsefi düşünme yetileri:

 Felsefi sohbetlerde felsefenin temel alanlarıyla (ahlak, varoluş, metafizik, din felsefesi, estetik, dil felsefesi, bilgi teorisi) ilgili olarak çocuklar tarafından bilinen filozoflardan farklı olarak düşünebilmek veya düşünce geliştirmek.

Dauer gibi bir çok düşünürün yaptığı çalışmalar bize felsefe ile çocuklara kazandırılacak birçok yetinin ne denli önemli kazanımlar olduğunu göstermektedir. Bizler de bu alanda ülkemizde yayımlanmış çocuk felsefesi ile ilgili kitapları araştırarak konuya merak duyanlar için bir rehber niteliğinde kitap listesi ve küçük tanıtımlar hazırladık.  Doç. Dr. Zeki Karakaya?nın ? Çocuk felsefesi ve  çocuk eğitimi? konusunda yazdığı makaleden küçük bir alıntı ile yazımızı sonlandırarak  çocuklarınızı felsefe ? HİKMET SEVGİSİ? ile  buluşturmaya geç kalmamanızı diliyoruz.

? Bilindiği gibi felsefi sorular tereddütlerden doğar. Felsefe adeta sıkıntıdan kurtulma denemesidir. Felsefe bunları ortaya çıkarmaya ve telafi etmeye yarayan bir aracı gibidir. Felsefe konuşma, delil getirme yetisi kazanma, bağlantı kurma, bağlantıların arka planını sorgulama, çözüm yolları ve alternatif düşünce modelleri geliştirme, karar verebilme veya karar vermeyi öğrenme, kendi düşüncesi ifade etme, sözleri ve davranışları için sorumluluğu alabilme gibi birçok hususta yardımcı olmaktadır. Bu konuşmalar veya karşılıklı diyaloglar sayesinde çocuklar günlük karşılaştıkları problemlere karşı farklı çözüm önerileri denemeleri yapmış olurlar. Çocuk kendi başına bağımsız düşünme, dili yerinde ve doğru kullanma, kendi düşüncelerini delillere dayanarak ifade etme hususunda kendilerine güvenirlerse, yanlış yönlendirmeye maruz kalmazlar. Böylece kendi irade ve akıllarını kendileri kullanırlar.?(Doç. Dr. Zeki Karakaya)

Nasreddin Hoca'yla Felsefe Sularında Yüzmek...

Çocuklara felsefeyi sevdiren Filozof Çocuk kitaplarının yazarından Türk kültürüne özel bir armağan!

Dünyaca ünlü Fransız filozof Oscar Brenifier'nin, felsefe öğretmeni Isabelle Millon'la kaleme aldığı Nasreddin Hoca ile Düşünmeyi Öğrenmek, halk kültürümüzün önemli kahramanlarından Nasreddin Hoca'yı özgün bir yaklaşımla ele alıyor.

Kitapta üç değişik başlık altında irdelenen ve yazarları tarafından farklı kaynaklardan derlenerek yorumlanan on iki Nasreddin Hoca fıkrası yer almakta. Fıkrayı anlamaya ve yorumlamaya yönelik sorulara,bireysel veya sınıf ortamında uygulamaya yönelik alıştırmalara ve ilgili fıkranın felsefi çözümlemesine yer veriliyor. Çocukların düşünme ve sorgulama yeteneklerini geliştirme amacıyla hazırlanan kitap, aynı zamanda eğitimciler ve anne babalar için de yararlı bir kaynak oluşturuyor. Kitap, Nasreddin Hoca fıkralarının eğlenceli yönünün ötesinde okurların alt metinlerini okuma becerisi kazanmasını ve felsefi kavramlarla tanışmasını sağlıyor.Nasreddin Hoca ile Düşünmeyi Öğrenmek, ödüllü illüstratör Serap Deliorman'ın resimleriyle görsel bir zenginlik de sunuyor. Özenle hazırlanışı, baskı kalitesi ve rengârenk sayfalarıyla çocukların ve gençlerin başucu kitabı olmaya aday bir eser.

İlkğretim Sınıfları İçin Çocuk Felsefesi Üzerine Denemeler

Bu kitapta çocuk bakıyla ve deneme türünde yazılmış on dokuz metin yer alıyor. Annenin bebeğine "İlk Anne Dediğin Gün" seslenişiyle başlayan kitap, çocuğun Nedir Aşk Anne? Sorusuna annenin aşka övgüsüyle bitiyor. Yazar çocuğa, anneye ve babaya seslenirken çocuk felsefesini ortaya koyuyor. Bunu yaparken ne işaret parmağını havaya kaldırıyor ne de bağırıyor. Çocukla, anneyle ve babayla gerçek hayat bilgisi üzerine konuşuyor. Çocuk edebiyatımızda türünün ilk örneği olan bu kitabı çocukların, anne ve babaların severek okuyacağını umuyoruz

Zaman Çok ve Zaman Yok: Bridget Labbe

 Her şeyi kontrol eden zaman mı, yoksa biz miyiz? Acele etmemek, hayallere dalmak, zaman yitirmek midir?

-İnsanların büyük şefi saattir; yani zaman. Okulun kaçta açılacağına, öğlen arasının kaçta başlayıp kaçta biteceğine, o karar verir. Anne babamızın kaçta işte olmaları gerektiğine, otobüsün kaçta kalkacağına, televizyonda çizgi filmlerin kaçta başlayacağına, zaman karar verir. Peki, çocukların zamanı nasıl değerlendireceği neden hep başkaları tarafından belirlenir? ?Boş zaman?, hayallere dalmak ve düşünmek için de gerekli değil mi?.

Zaman bütün insanları yavaş yavaş yaşlılığa ve ölüme doğru götürür. Her insan dünya yüzündeki zamanın bir gün sona ereceğini bilir. Ve beklide onları korkutan budur. Durmadan tıka basa doldururlarsa onun nasıl geçip gittiğini anlamıyacaklarını düşünürler. Böylece yaşlandıklarını ve ölüme yaklaştıklarını da göremiyeceklerdir.

Brigitte Labbé?nin düşünmeye davet eden özgürlükçü yaklaşımı ve güçlü anlatımı kadar, Jacques Azam?ın karikatür tadındaki renkli resimleriyle de benzersiz kıldığı ?Çıtır Çıtır Felsefe? dizisi, çeşitli ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de birçok okulun en çok önerdiği kitaplar arasında yer alıyor. Yaşamı ve dünyanın işleyişini anlamaya çalışan çocuklara yardımcı olacak temel sorularla kurgulanan her kitap, farklı bir temel konuyu, günlük yaşamda sıkça karşılaştığımız örnek olaylarla öyküleştirerek tartışıyor. Dizi, öğretmenler ve anne babalartarafından da severek okunuyor.

Paylaşmakla haksızlık ortadan kalkar. Elimizdeki tek portakalı kişi sayısı kadar dilimleyip bölüşebiliyorsak bu aynı anda herkesin portakal yiyebileceği anlamına gelir. Yasa ve kurallar niye var? Ya düzen? Yasalara uygun olan her şey adil midir? Ya yasanın kendii adil değilse?Kim bu devlet? İnsan mı? Hayır ama insan için, insanların esenliği için çalışması gereken bir kurum... Devletler insanlar için vardır. Devletin amacı insana hizmettir.

Düşünmek, herhangi bir bilgiye ulaşmanın ilk adımıdır. Oysa düşünme yetisi insanda kendiliğinden gelişme göstermez; işlenmesi gerekir. Araştırıcı ve sorgulayıcı bir zihne sahip olmak herhangi bir bilgiye sahip olmaktan çok daha önemlidir.

Felsefe, bir araştırma ve keşiftir; yöntemli, bağımsız, eleştirel düşünmektir; kendisinin farkında olmaktır. Bu nedenle arayış içinde olan yetişme çağındaki öğrencilerin, kendilerini tanımak ve geliştirmek için izleyecekleri en sağlıklı yol, bağımsız düşünmekten vazgeçmeden filozofların (öğretmenlerin) düşüncelerinden yararlanmak olmalıdır. Gençlerde felsefe sevgisi, geçmişteki felsefeleri öğretmekle yaratılmaz; ancak gencin günlük deneyimlerinden, yaşadığı problemlerden yola çıkarak uyandırılabilir. Felsefe "şimdi" ve "burada" olan üstünde düşünmekle başlar. Çocuklarla ve yetişme çağındaki gençlerle felsefeye başlamanın en iyi yolu onların zengin hayal dünyasına ulaşmamıza izin veren sanat yapıtlarıdır.Antoine de Saint-Exupéry'nin "Küçük Prens" adlı öyküsü üzerine hazırlanan bu kitap, öykü aracılığıyla düşünmeye çağrı ya da felsefeye sanatla yaklaşma denemesidir.

Filozof Çocuk kitapları her kitabın ismini bütünleyen altı büyük soru yoluyla, düşüncelerle oynamaya ve görünenin arkasına çocuk gözüyle bakmaya çalışıyor.Cevap vermek yerine, sorular üstüne çocukları ? ve yetişkinleri- düşünmeye yöneltiyor.Filozof Çocuk serisi, kendileriyle, hayatla, dünyayla ilgili önemli sorunlara kafa yoran tüm çocuklar için sorgulama yöntemi sunuyor. Ayrıca kalıplaşmış yanıtlar yerine eleştirel olanları tercih eden yetişkinler için de gerekli bir kılavuz niteliği taşıyor.

İYİ VE KÖTÜ NEDİR??

Her şeyi söylemen gerekir mi?

Aç kalmamak için çalmaya hakkın var mı?

Başkalarına kibar davranman gerekir mi?

Annenin ve babanın sözünü her zaman dinlemen gerekir mi?

Her zaman istediğini yapman gerekir mi?

Başkalarına yardım etmen gerekir mi?

Merak uyandırmaya yardımcı 40 eğlenceli soru? Her şey hakkında!'Hakkaniyetli olmak ne demektir?', 'Kimin arkadaşınız olduğunu nasıl anlarsınız?', 'Zaman nedir?', 'Beş yıl önceki siz ile şimdiki siz aynı kişi misiniz?', 'Mantıklı bir şey aynı zamanda anlamsız olabilir mi?' Bunlara benzer soruların cevaplarını merak ediyorsanız, filozof olma yoluna girmiş sayılırsınız!Çocuklar İçin Felsefe, 10 yaş üzeri genç insanlara felsefenin harikalar diyarını tanıtmayı amaçlıyor. Kitapta yer alan kırk soru ?Değerler, Bilgi, Gerçek ve Sorgulayıcı Düşünme başlıkları altında? çocukları, Antik Yunan Çağı'ndan günümüze filozofların üzerinde çalıştığı sorular hakkında düşünmeye çağırıyor. Her bir soru, çocukların felsefi içerikleri ve meseleleri anlaması ve aynı zamanda sıkılmadan iyi vakit geçirmesi için eğlenceli aktiviteler içeriyor.

·Çocukların kendi başlarına veya öğretmenleri eşliğinde sınıfta kullanmaları için tasarlanmış, ·10 yılı aşkın süredir çocuklara felsefe öğreten, üniversitelerde felsefe eğitimi veren bir akademisyen ·Her soru için öğretmenlere ipuçları içeren, ·Felsefe konusunda yazılı kaynakları gösteren bir kitap.Çocuklar İçin Felsefe, çocuklara ?genç ve yaşlı? yeni ve harika bir düşünme dünyasının kapılarını açıyor. Fels. Dr. David A. White, DePaul Üniversitesi felsefe bölümünde yardımcı profesör olarak, DePaul American Studies programında öğretim görevlisi olarak çalışıyor.

"Oğuz Atay, Tutunamayanlar'ın bir yerinde kahramanına, lüzumu kadar sorumuz olmadığını, ama lüzumundan çok cevabımız olduğunu söyletir. Çok haklı. Çok cevabımız, ama pek az sorumuz var. İnsanlığın soru açığını felsefe yapanlar ve çocuklar kapatmaya çalışıyor.

Felsefe yapanlar ile çocuklar arasında başka bir ilişki daha var: Çocuklar, inatla, ısrarla, sorularının hakkını ararlar. Eğer yol üstünde buldukları cevaplarla tatmin olmadan, cevap istiflemenin baştan çıkarıcılığına kapılmadan büyüyebilir, yaş alabilirlerse, yani içlerindeki çocuğu koruyabilirlerse, ileri yaşlarda yapmayı sürdürdükleri şeye felsefe deriz."

UNESCO Türkiye Millî Komisyonu, MEB ve Türkiye Felsefe Kurumu'nun ortaklaşa gerçekleştirdikleri İlk ve Ortaöğretimde Felsefe Çalıştayı'nın bildirilerini bir araya getiren bu kitap, felsefe öğretmenleri ve uzmanlarının ülkemizdeki ve dünyadaki felsefe eğitimine ilişkin görüşleri yanında, çocuklar için felsefe kitapları yazan yazar ve yayınevlerinin görüşlerini de ortaya koyarak  ülkemizdeki felsefe eğitimine ışık tutmaya çalışmaktadır.

 www.aileakademisi.org

 

 

multi-ethnic-arms-outstretched-to-ask-questions-39966552.jpg

Bu site’de yer alan bilgiler kaynak gösterilerek kullanılabilir. 
Eposta: info@aileakademisi.org  
Aile Akademisi© 2011
Tasarım:Baydar Bilişim